a
a

Chu Chỉ Nam

a

Đinh Khang Hoạt

a

Đỗ Thông Minh

a

Lê Văn Xương

a

Nguyễn Anh Tuấn

a

Nguyễn Đình Toàn

a

Nguyễn Ngọc Huy

a

Nguyễn Trãi

a

Trần Gia Phụng

a

Trần Hưng Đạo

a

Yên Tử cư sĩ Trần Đại Sỹ

 

Biên Khảo

Chu Chỉ Nam

Cách mạng từ trên xuống dưới hay
Cách mạng từ dưới lên trên ?

   Cách mạng là một sự thay đổi lớn, như váy ngắn của phụ nữ là một cuộc cách mạng trong thời trang, thuốc trụ sinh của Alexander Fleming là một cách mạng trong y học. Trên phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, cách mạng là một cuộc thay đổi lớn, xâu rộng và mau lẹ, nhằm thay đổi 3 cơ quan chủ yếu của một xã hội. Đó là thể chế chính trị, giai tầng xã hội và trật tự xã hội.
Có người cho rằng cách mạng phải làm từ dưới lên trên. Người khác lại cho rằng cách mạng phải làm từ trên xuống dưới.
Chúng ta nghĩ thế nào ?

   Quan niệm cách mạng từ dưới lên trên, quan niệm cách mạng tất yếu của Karl Marx

   Marx và Engels chia xã hội ra làm 2 tầng : 1) Thượng tầng, 2) Và hạ tầng.
Hạ tầng bao gồm sức sản xuất.
Thượng tầng chính là Nhà nước, luât lệ, đạo đức, tôn giáo, văn hóa, triết học và nghệ thuật.
Chính hạ tầng cơ sở quyết định thượng tầng
Lịch sử của nhân loại không những là lịch sử của đấu tranh giai cấp, như Marx và Engels đã viết mở đầu quyển Tuyên ngôn thư Đảng cộng sản, mà còn là lịch sử của những hình thức sức sản xuất và tương quan sản xuất. Hai ông viết ;
« Ở mỗi giai đoạn đoạn của điều kiện vật chất tương xứng đồng thời với sự phát triển của sức sản xuất, lịch sử như vậy chính là lịch sử của của những sức sản xuất, nó phát triển và được dùng lại bởi những thế hệ mới, và từ đó, nó cũng chính là lịch sử của những sức sản của những chính cá nhân. «  ( Marx và Engels – L’idéologie allemande - trang 123- Nhà xuất bản Editions sociales- Paris 1968). Engels còn viết thêm :
«  Lịch sử duy vật đi từ quan điểm theo đó, sự sản xuất, và sau sự sản xuất, những trao đổi những vật liệu sản xuất, tạo thành nền tảng của tất cả mọi chế độ xã hội, trong bất cứ một xã hội nào trong lịch sử, sự phân chia những hàng sản xuất, và, đồng thời với nó, sự phân chia xã hội thành giai cấp hay trật tự xã hội sẽ được hình thành dựa trên những cái đã được sản xuất cũng như dựa trên cách thức mà những hàng hóa được trao đổi. Bởi lẽ đó, không phải trong đầu con người, không phải trong sự hiểu biết của nó về chân lý và công lý muôn thửơ, mà là trong những thay đổi về những hình thức sản xuất và trao đổi mà người ta tìm những nguyên nhân cuối cùng của tất cả những thay đổi xã hội và tất cả những thay đổi chính trị ; phải tìm những thay đổi đó không phải trong triết lý, mà là trong kinh tế của xã hội đó. »
( Engels – Socialisme utopique et socialisme scientifique – trang 91 – Nhà xuất bản Editios sociales – Paris 1969).
Marx ví sức sản xuất như chất chứa ( le contenu), Nhà nước, luật pháp, đạo đức, tôn gíao, văn hóa, nghệ thuật như bình chứa ( le contenant). Nếu sức chứa tức sức sản xuất lớn mạnh, mà bình chứa tức Nhà nước, luật pháp, đạo đức nghệ thuật không thay đổi theo, thì chất chứa sẽ phá tung bình chứa. Đó là cách mạng.
Cách chia xã hội ra làm 2 tầng và cho rằng hạ tầng quyết định thượng tầng của Marx, mới nhìn, thì có vẻ rõ ràng và khoa học. Nhưng thực tế không khoa học và rõ ràng như người ta tưởng. Theo Marx, sức sản xuất gồm con người, phương tiện và kỹ thuật sản xuất. Nhưng con người sản xuất đây gồm những ai, có phải chỉ có thợ thuyền mới sản xuất không hay có cả những chuyên viên và ngay cả những ông chủ ; phương tiện sản xuất đây gồm những máy móc là công trình kết tinh của những nghiên cứu khoa học, như vậy nó dính lên thượng tầng ; ngay cả kỷ thuật sản xuất cũng vậy, nó nằm nhiều hơn ở trên thượng tầng. Vì vậy sự phân chia thành 2 tầng của Marx không chính xác và khoa học. (1)
Từ quan niệm hạ tầng cơ sở kinh tế quyết định thượng tầng chính trị, luật pháp, tôn giáo, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, Marx đưa ra quan niệm cách mạng tất yếu, theo đó, xã hội chia ra làm 2 giai cấp, giai cấp nắm phương tiện sản xuất là chủ và giai cấp không có phương tiện sản xuất là thợ. Sự bóc lột của chủ càng ngày càng cao, làm cho hố ngăn cách giầu nghèo giữa chủ và thợ càng ngày càng lớn, đưa đến một lúc phải bùng nổ, tức cách mạng tất yếu.
Marx viết :
«  Giai cấp tư bản không những tạo ra những vũ khí giết họ, mà nó còn tạo ra những người xử dụng vũ khí đó : những thợ thuyền của thời đại mói, giai cấp vô sản. » ( Marx và Engels- Le manifeste du Parti communistê trang 27- Nhà xuất bản Union générale d’Editions – Paris 1962).
Marx trông chờ cách mạng tất yếu suốt cả cuộc đời, mà cách mạng tất yếu không xảy ra : lúc đầu trong chờ ở Anh, sau quay sang Đức, rồi chết.
Tại sao cách mạng không xảy ra như Marx trông đợi ?
- Vì cách mạng xảy ra không phải chỉ là do hạ tầng, mà do cả thượng tầng. Điều này Lénine và Gramsci đã nhìn ra.
Chính vì vậy vậy mà Lénine nói : «  Không có ý thức cách mạng, thì không có cách mạng ( Sans conscience révolutionnaire, pas de révolution). Ở đây, Lénine dùng sự ý thức , tránh không dùng ý tưởng, tư tưởng cách mạng là vì muốn che dấu sự thật là thượng tầng ý tưởng, tư tưởng ảnh hưởng xuống hạ tầng, muón vẫn giữ quan niệm duy vật lịch sử.
Thật vậy, 34 năm sau khi Marx chết, năm 1917, Marx chết năm 1883, Lénine và Trotski làm cuộc cách mạng cộng sản ở Nga, trước sự thờ ơ của dân chúng và của thợ thuyền. Người chính làm cuộc đảo chính này, chữ mà Trotki dùng, chính là ông, và ông đã viết trong nhật ký :
«  Sau một đêm ngủ, bừng mắt dậy hôm sau, thì dân Nga đã thấy bộ mât nước Nga thay đổi. Cuộc đảo chính làm cho 7 người chết và 50 người bị thương. »
Nhưng người đi xa hơn Lénine trong lãnh vực tư tưởng mác xít, đó là Gramsci, người Ý, lúc đầu theo đảng Xã hội, sau tách ra, thành lập đảng Cộng sản. Sau bị Mussolini bỏ tù, mặc dầu 2 người là bạn thân và cùng ở trong đảng Xã hội trước đó. Mussolini nắm về Thông tin, Tuyên Truyền, còn Gramsci nắm về tổ chức hạ tầng của đảng Xã hội Ý.
Ông cho rằng sự hiểu biết của Marx quá sách vở ( livresque) và cách phân chia xã hội của Marx làm 2 tầng là quá máy móc. Theo ông, cần một tầng thứ 3, giữa 2 tầng. Đó là cái mà ông gọi là Vùng Ảnh hưởng ( Sphère d’influence) bao gồm tất cả những thành phần ưu tú của xã hội, trong mọi ngành, mọi nghề, mọi giai tầng, mà Việt Nam ta gọi là giai tầng sĩ phu, trí thức; vùng ảnh hưởng này sẽ ảnh hưởng vừa lên thượng tầng vừa xuống hạ tầng. Và nó sẽ quyết định những bước ngoặc lớn của lịch sử, trong đó cách mạng. Chính vùng ảnh hưởng này nó làm cho xã hội tiến hay xã hội trì trệ, tụt hậu, là chính nó.    

     Vậy xét tổng quát lịch sử cách mạng trên thế giới, từ Cách mạng Hoa kỳ 1776, qua Cách mạng Pháp 1789, Cách mạng Nga 1917, tới Cách mạng các nước Đông Âu cuối những năm 80, thì cách mạng là từ trên xuống dưới hay là từ dưới lên trên ?

Quan niệm 2 yếu tố khách quan và chủ quan của cách mạng

   Một nhà tư tưởng đã nói để làm cách mạng thì cần đến giai tầng bình dân, tức hạ tầng ; nhưng để cách mạng thành công, thì cần đến giai tầng sĩ phu, trí thức để làm ra những tư tưởng cách mạng, gieo rắc tư tưởng này trong dân và hướng dẫn, tổ chức dân. Lénine nói đến « Ý thức cách mạng. Tổ chức và Tổ chức «  là ở điểm này, khác với Marx là ngồi chờ cách mạng tất yếu tới.
Xét những cuộc cách mạng khác như Cách mạng Hoa Kỳ, Cách mạng Pháp đã xẩy ra và thành công là nhờ 2 yếu tổ khách quan và chủ quan. Khách quan, đó là tình trạng xã hội đó đã chín mùi cho một thay đổi lớn, trật tự xã hội quá bất công làm cho dân bất mãn, giai tầng lãnh đạo thì hủ hóa, đi ngược lại quyền lợi của dân, tiêu xài pha phí, từ tiền thuế của dân. Điều kiện chủ quan đó là những người sĩ phu, trí thức biết hướng dẫn dân đứng lên làm cách mạng, như những J. J. Rousseau, Montesquieu v.v.., ở Pháp ; những Washington, T. Jefferson v.v.., ở Hoa Kỳ.
Những cuộc cách mạng dân chủ, nhân quyền gần đây ở Nga sô và Đông Âu cũng vậy. Chẳng hạn như ở Nga : Điều kiện khách quan, đó là dân đã quá bất mãn với chế độ, tham nhũng, hối lộ, thiếu thốn đủ mọi thứ. Ở điểm này có nhiều người đòi hỏi dân phải hiểu thê nào là dân chủ nhân quyền. Tự do, dân chủ nhân quyền đối với dân là được cụ thể hóa qua những nhu cầu thiết thực của họ bị va chạm như bị cướp đất, đuổi nhà, cuộc sống mắc mỏ mỗi ngày, con cái không được đi học vì học phí cao. Điều kiện chủ quan đó là giới sĩ phu trí thức, như nhà bác học Sakharov, nhà văn Soljennytsine và những giáo sư, sinh viên đã can đảm tẩy chay những giờ học chủ thuyết Mác-Lê ; họ con lấy câu trâm ngôn Nga làm kim chỉ nam cho hành động : «  Một lời nói sự thật nặng hơn quả địa cầu. Ngay cả giới lãnh đạo như Gorbatchev, Boris Eltsine cũng ngả theo cách mạng.

   Vậy cách mạng từ dưới lên trên hay cách mạng từ trên xuống dưới ?
Để cho cách mạng thành công phải cần cả 2. Từ dưới lên trên có nghĩa là dân đã chán chế độ, muốn thay đổi nó. Từ trên xuống dưới là giới sĩ phu trí thức phải can đảm đứng ra tổ chức và dìu dắt dân.

   Ngày hôm nay xét tất cả những nước độc tài trên thế giới, từ tả qua hữu, trong đó có Việt Nam, thì cách mạng tự do, dân chủ, nhân quyền chưa xảy ra là vì yêu tố chủ quan còn thiếu, giai tầng sĩ phu trí thức chủ trương cách mạng còn ít, hay còn hèn hạ, chưa dám đứng lên tổ chức và hướng dẫn dân làm cách mạng ; trong khi đó thì yếu tố khách quan đã hội đủ : 1) Thể chế chính trị thì đã quá lỗi thời vì là độc tài, đi ngược lại trào lưu tiến bộ của văn minh nhân loại là đi đến mô hình tổ chức xã hội tự do, dân chủ ; 2) Giai tầng lãnh đạo thì quá phản động, thối nát, phản lại dân, tham nhũng, hối lộ ; 3) Trật tự xã hội thì quá bất công, đảng đoàn cán bộ thì tiêu tiền vứt qua cửa sổ, trong khi đó thì dân không có một đồng để sống, khi bệnh thì không dám đi bác sĩ vì không có tiền mua thuốc hay đi nhà thương. (1)
Tuy nhiên những chế độ độc tài, dù là hữu hay tả, sớm muộn rồi cũng sụp đổ vì đang đi ngược lại trào lưu tiến bộ của văn minh nhân loại, đi ngược lòng dân. Người Việt có câu : « Dân như nước. Quân như thuyền. Nếu thuyền đi xuôi dòng nước thì nước sẽ chở thuyền, nếu đi ngược dòng nước, thì nước sẽ lật thuyền. »

                                  Paris ngày 6/10/2009

  1. Xin Quí Vị coi thêm những bài về Cách mạng và Phê bình Marx.
 

Trang Chính

Vườn nhạc

Vườn thơ

Tâm bút

Truyện ngắn

Sách Lịch sử

Truyện Lịch sử

Tài liệu tham khảo

Chuyện xưa tích cũ

Danh nhân Việt Nam

Hướng tâm hồn lên

Nối kết thân hữu

Thư từ liên lạc

a

© 2005 HuyenThoai.Org – Sunday, 16 May, 2010 20:10